Mantar Enfeksiyonları Nasıl Tedavi Edilir?

Mantar enfeksiyonları veya mikozlar fungal patojenler Candida, Aspergillus, Dermatophytes, Malassezia çeşitli türlerin neden olduğu deri, tırnak, mukoza, sistemik organları etkileyebilen enfeksiyöz hastalıklar olup yüzeyel mikozlar tinea pedis atlet ayağı, tinea cruris kasık mantarı, tinea corporis vücut mantarı, onikomikoz tırnak mantarı, kandidiyazis oral-vajinal maya enfeksiyonu, pityriasis versicolor renk mantarı en yaygın görülen formlar ve derin-sistemik mikozlar kandida kan dolaşımı, aspergiloz akciğer, kriptokokoz beyin, histoplazmozis solunum immünsüpresiflerde hayatı tehdit edici ağır enfeksiyonlar spektrumunu oluşturmaktadır. Risk faktörleri nem-ısı sıcak nemli ortam fungal büyüme, zayıf immünite HIV, kanser, kortikosteroid kullanımı, diyabet yüksek kan şekeri fungal üreme, antibiyotik kullanımı normal flora bozulması Candida aşırı üremesi, kişisel hijyen yetersiz temizlik, sıkı giysi, ortak alanlar havuz, spor salonu, ayakkabı paylaşımı bulaş yolları çok faktörlüdür. Tedavi yaklaşımı topikal antifungaller hafif-orta enfeksiyonlar krem, losyon, pudra, oral antifungaller şiddetli-yaygın-tırnak enfeksiyonları sistemik tedavi ve destekleyici tedbirler hijyen, çevresel kontrol, altta yatan hastalık yönetimi kombine stratejiler gerektirmektedir.

Yaygın Deri Mantar Enfeksiyonları

Tinea pedis atlet ayağı epidemiyoloji yetişkinlerin yüzde on ila onbeşinde dünya çapında en yaygın fungal enfeksiyon, etken Trichophyton rubrum yüzde altmış, T. mentagrophytes, Epidermophyton floccosum, klinik formlar interdigital tip ayak parmak arası kızarıklık, soyulma, çatlak en sık, mokkasen tip taban-yan kuru, pullu, kalınlaşmış kronik, veziküler tip su toplaması nadir, inflamatuvar, akut ve semptomlar kaşıntı, yanma, koku, ağrı çatlaklar içerir. Tanı klinik görünüm karakteristik bulgular, KOH preparat potasyum hidroksit mikroskop hifa görülmesi altın standart, fungal kültür tür tayini dirençli vakalar ve Wood's lambası erythrasma ayırıcı tanı içerir. Tedavi topikal antifungaller hafif-orta azol grubu klotrimazol, mikonazol iki kat günlük iki ila dört hafta, terbinafin krem Lamisil bir kat günlük bir ila iki hafta daha etkili kısa süre, tolnaftat, butenafin alternatif ajanlar, pudra-sprey önleme nem kontrolu ayakkabıda ve oral antifungaller şiddetli-kronik-mokkasen tip terbinafin iki yüz elli miligram günlük iki hafta en etkili, itrakonazol yüz miligram iki kat günlük bir hafta veya iki yüz miligram günlük bir hafta, flukonazol elli miligram günlük iki ila altı hafta, griseofulvin eski ajan uzun süre gerekli artık az tercih içerir. Önleme ayakları kuru tut iyice kurula, pamuklu çorap günlük değiştir, hava alabilen ayakkabı rotasyon, ortak alanlarda terlik havuz, duş, sauna, pudra kullanımı nem emici antifungal pudra ve tedavi sonrası iki hafta daha devam nüks önleme mevcuttur.

Tinea cruris kasık mantarı epidemiyoloji erkeklerde daha sık yüzde üç kat skrotal terleme, sıkı iç çamaşırı, etken T. rubrum, E. floccosum, klinik özellikler kasık kıvrımları kırmızı, pullu, kenar kabarık net sınırlı, kaşıntı belirgin özellikle ter, skrotum tutulumu genellikle yok Candida ayırımı ve yayılma uyluk iç yüzü bilateral simetrik içerir. Tedavi topikal azol-allilamin iki ila dört hafta, kombine tedavi antifungal-kortikosteroid kısa süreli inflamasyon varsa hidrokortizononbir, oral antifungal yaygın-dirençli terbinafin, itrakonazol, flukonazol ve hijyen önlemler bol giysi, pamuklu iç çamaşırı, kilo verme obezlerde kıvrım nem azaltma içerir. Tinea corporis vücut mantarı lokalizasyon gövde, kollar, bacaklar, görünüm halka şeklinde lezyon ring worm orta açık kenar aktif, çok sayıda olabilir, etken T. rubrum, M. canis hayvanlardan bulaş, tedavi topikal küçük alanlarda iki ila dört hafta, oral yaygın-çok sayıda bir ila iki hafta ve bulaş temas enfekte kişi, hayvan kedi, köpek, toprak içerir.

Tinea capitis saç derisi mantarı epidemiyoloji çocuklarda sık yetişkinde nadir, etken T. tonsurans ABD, M. canis Avrupa hayvan kaynağı, klinik siyah nokta kırık saçlar, kerion şiddetli inflamatuvar apse benzeri skar, alopesi kalıcı saç kaybı kerion sonrası, tedavi oral zorunlu topikal etkisiz terbinafin çocuk dozu üç ila altı hafta, griseofulvin geleneksel seçenek uzun süre, flukonazol, itrakonazol alternatif ve ek tedbirler antifungal şampu ketokonazol yüzde iki sporun yayılması önleme, okul dönüşü tedaviden iki hafta sonra içerir. Pityriasis versicolor renk mantarı etken Malassezia türleri furfur, globosa cilt normal florası aşırı üreme, görünüm hipopigmente beyaz veya hiperpigmente kahve lekeler sırt, göğüs, boyun, hafif pullanma, kaşıntı minimal, tanı KOH spagetti-köfte görünümü karakteristik kısa hifa, yuvarlak spor, tedavi topikal ketokonazol şampuan iki buçuk haftalık iki kez bırak beş dakika yıka, selenyum sülfid şampuan yüzde iki buçuk, oral flukonazol, itrakonazol tek doz veya üç gün yaygın lezyon ve pigmentasyon düzelmesi aylar sürer mantar ölmüş de renk yavaş normale döner mevcuttur.

Tırnak ve Mukozal Mantar Enfeksiyonları

Onikomikoz tırnak mantarı epidemiyoloji yetişkinlerin yüzde on ila yirmibeşi ayak tırnağı el tırnağından on kat sık, etken T. rubrum yüzde doksan dermatofit, Candida yüzde sekiz, küf yüzde iki Scopulariopsis, klinik tipler distal subungual en sık tırnak ucu sarı-kahve renk değişikliği kalınlaşma, proksimal subungal tırnak kökü nadiren immünsüpresif, white superfisial yüzey beyaz lekeler kazınabilir, distrofik total tırnak tahribatı ileri evre ve semptomlar kozmetik endişe, ağrı, fonksiyonel zorluk ayakkabı giymerisiko faktörler yaş, diyabet, periferik vasküler hastalık, travma, tinea pedis, aile öyküsü içerir. Tanı klinik şüphe görünüm, KOH-kültür kesin tanı tedavi öncesi zorunlu yanlış tanı önleme, tırnak biyopsisi PAS boyama özel durumlar ve dermoskopi onikomikoskopi karakteristik paternler içerir. Tedavi oral antifungaller terbinafin iki yüz elli miligram günlük el altı hafta ayak oniki hafta en etkili yüzde yetmiş ila seksen iyileşme, itrakonazol pulse terapi iki yüz miligram iki kat günlük bir hafta ayda el iki pulse ayak üç pulse eşit etkili daha kısa, flukonazol elli ila üçyüz miligram haftalık uzun süre altı ila oniki ay daha az etkili ve yan etkiler karaciğer toksisitesi terbinafin-itrakonazol ALT-AST izlemi, gastrointestinal bulantı, ishal, baş ağrısı, ilaç etkileşimleri itrakonazol-flukonazol CYP3A4 inhibisyonu warfarin, statin mevcuttur.

T opikal tedaviler hafif-orta onikomikoz distal üçte bir tutulum, ciclopirox oje yüzde sekiz günlük uygulama altı ila oniki ay yüzde otuz ila kırk iyileşme oral daha düşük, amorolfin oje yüzde beş haftada bir ila iki Avrupa, efinakonazol oje yüzde on günlük FDA onaylı yüzde elli beş iyileşme, tavaborol oje yüzde beş günlük ve kombine tedavi oral+topikal sinerjistik yüzde seksen beş iyileşme içerir. Cerrahi-cihaz tedavileri tırnak avülsiyonu cerrahi çıkarma şiddetli distrofik oral ile kombinasyon, kimyasal avülsiyon üre yüzde kırk merhem tırnak yumuşatma, lazer tedavisi Nd:YAG laser fungal hücre yok etme altı seans kanıt sınırlı pahalı ve fotondinamik terapi PDT ışık aktive edilen ajan kanıt yetersiz içerir. Önlem ve takip tedavi sonrası tırnak yenilenmesi altı ila oniki ay tam iyileşme görsel, nüks oranı yüzde yirmi ila elli beş yıl içinde tinea pedis tedavisi önleme kritik, ayakkabı dezenfeksiyonu antifungal sprey, UV ışık, hijyen kısa tırnak, kuru ayak, travma önleme dar ayakkabı ve düzenli kontrol üç ay ara iyileşme takibi mevcuttur.

Oral kandidiyazis pamukçuk etken Candida albicans yüzde seksen, non-albicans türler dirençli vakalar, risk faktörleri bebek-yaşlı immün immatürite-azalma, antibiyotik geniş spektrum normal flora bozulması, inhaler steroid astım-KOAH lokal immünsüpresyon, diş protezi hijyen, immünsüpresyon HIV, kemoterapi, diyabet, kserostomia ağız kuruluğu Sjögren, ilaçlar ve klinik tipler psödomembranöz beyaz plaklar dil, bukkal sökülür, eritematöz kırmızı lezyon damak sökülmez, atrofik kronik kırmızı dil, angular cheilitis ağız köşesi çatlak içerir. Tedavi hafif-orta topikal nystatin süspansiyon dört kat günlük on dört gün, clotrimazol troches beş kat günlük on dört gün, orta-şiddetli oral flukonazol yüz ila iki yüz miligram günlük yedi ila on dört gün, dirençli-immünsüpresif itrakonazol oral solüsyon iki yüz miligram günlük on dört gün, posakonazol süspansiyon dört yüz miligram iki kat günlük, amfoterisin B ağızda çalkalama yutma ve hijyen önlemler diş fırçalama, diş protezi temizlik gece çıkar antiseptik solüsyon, şekersiz diyet Candida beslenmesi önleme içerir.

Vulvovajinal kandidiyazis VVC etken C. albicans yüzde seksen ila doksan, epidemiyoloji kadınların yüzde yetmiş beşinde hayatta en az bir kez, risk faktörleri antibiyotik recent kullanım, gebelik yüksek östrojen, diyabet kontrolsüz, immünsüpresyon, oral kontraseptif, sıkı sentetik iç çamaşırı nem, semptomlar kaşıntı, yanma, vajinal akıntı beyaz peynir kıvamı, disparoni ağrılı ilişki, dizüri idrar yanarken ve muayene vulvar eritem, ödem, fisürler, beyaz cottage cheese akıntı pH dört ila dört buçuk normal içerir. Tedavi akut VVC topikal azol intravajinal klotrimazol, mikonazol krem-ovül üç ila yedi gün, oral flukonazol tek doz yüz elli miligram kolay en tercih, rekürren VVC ayda dört veya daha fazla atak indüksiyon flukonazol üç doz üçüncü, beşinci, yedinci gün, idame flukonazol yüz elli miligram haftalık altı ay, borik asit altı yüz miligram jelatin kapsül vajinal on dört gün non-albicans dirençli, probiyotik Lactobacillus vajinal-oral normal flora restore kanıt sınırlı ve partner tedavisi genellikle gerekmez asemptomatik erkekte balanit varsa topikal azol içerir. Önleme pamuklu iç çamaşırı, gevşek giysiler, şekersiz diyet, probiyotik yoğurt-takviye, antibiyotik sonrası flukonazol profilaksi tek doz ve gebelikte sadece topikal oral birinci trimester kontrendike içerir.

Sistemik Mikozlar ve İleri Tedaviler

Invaziv kandidiyazis kandidemi kan dolaşımı, risk immünsüpresyon kemoterapi, organ nakli, kritik hasta YBÜ, santral kateter, geniş spektrum antibiyotik, total parenteral nutrisyon TPN, abdominal cerrahi, etken C. albicans, non-albicans C. glabrata flukonazol dirençli, C. auris çoklu ilaç dirençli yeni tehdit, klinik ateş antibiyotikle düşmeyen, hipotansiyon sepsis, organ yetmezliği böbrek, karaciğer, tanı kan kültürü iki set farklı yerlerden, beta-D-glukan serum fungal marker, ekokardiyografi endokardit değerlendirme ve fundoskopi göz tutulum içerir. Tedavi kandidemi ekinokandin sınıfı birinci basamak kaspofungin yükleme yetmiş miligram sonra elli miligram günlük, mikafungin yüz miligram günlük, anidulafungin yükleme iki yüz miligram sonra yüz miligram günlük, azol alternatif flukonazol duyarlı türlerde altı yüz miligram yükleme dört yüz miligram idame, vorikonazol geniş spektrum altı miligram/kilogram iki doz sonra dört miligram/kilogram iki kat günlük, amfoterisin B liposomal form üç ila beş miligram/kilogram dirençli-kritik hasta böbrek toksisitesi, tedavi süresi kan kültürü negatifleşmeden sonra on dört gün komplikasyon yoksa, kateter çıkarma enfeksiyon kaynağı eliminasyonu ve oftalmoloji konsültasyonu endoftalmit dışlama içerir.

İnvaziv aspergilloz risk hematolojik malignite, allojenik kök hücre nakli, solid organ nakli, uzun süreli steroid, klinik pulmoner nodül, kavite, halo sign, sinüzit invaziv akut fulminan, dissemine beyin, deri, yaygın, tanı galaktomannan serum-BAL Aspergillus antijeni duyarlı, CT toraks halo işareti, BAL bronkoalveolar lavaj kültür-PCR ve biyopsi doku invazyon septate hifa fourty beş derece açı içerir. Tedavi vorikonazol birinci basamak altı miligram/kilogram iki doz sonra dört miligram/kilogram iki kat günlük, liposomal amfoterisin B üç miligram/kilogram alternatif nefrotoksik, izavukonazol yeni azol iki yüz miligram üç doz sonra iki yüz miligram günlük, posakonazol profilaksi yüksek riskli üçyüz miligram günlük, kombine tedavi vorikonazol+ekinokandin kritik hasta, cerrahi rezeksiyon kavite, fungal top aspergilloma ve tedavi süresi oniki hafta minimum yanıta göre uzatılabilir mevcuttur. Kriptokokozis menenjit etken Cryptococcus neoformans, C. gattii, risk HIV CD4 yüzde ellialtıdan az, organ nakli, tedavi indüksiyon amfoterisin B+flusitozin iki hafta, konsolidasyon flukonazol dört yüz miligram sekiz hafta, idame flukonazol iki yüz miligram bir yıl immün rekonstitüsyon ve BOS basınç yönetimi serial lumbar ponksiyon kriptokokal immün rekonstitüsyon sendromu IRIS önleme içerir.

Yeni antifungaller fosravukonazol vorikonazol prodrug IV-oral iyi tolere, rezafungin ekinokandin haftada bir uzun yarılanma ömrü, ibreksafungerp triterpen oral geniş spektrum kandidiyazis, otesekonazol azol oral rekürren VVC FDA onay, olorofim orotomides Aspergillus dirençli azol-enfeksiyonlar faz 3 ve manogepiks APX001 IV-oral geniş spektrum kandidemi faz 3 içerir. Antifungal direnci Candida auris çoklu ilaç dirençli global tehdit enfeksiyon kontrolü kritik, azol dirençli Aspergillus çevresel azol kullanımı tarımda vorikonazol direnci artışı, ekinokandin dirençli Candida FKS gen mutasyonu özellikle C. glabrata, amfoterisin dirençli nadir Candida lusitaniae, Aspergillus terreus ve duyarlılık testleri MIC minimum inhibitör konsantrasyon dirençli enfeksiyonlarda içerir. Önleme ve enfeksiyon kontrolü el hijyeni en etkili önlem, izolasyon önlemleri C. auris kontakt izolasyon, çevresel temizlik klor bazlı dezenfektan, antifungal profilaksi yüksek risk immünsüpresyon flukonazol, posakonazol, invaziv cihaz yönetimi kateter erken çıkarma, kolonizasyon tarama yüksek riskli hasta C. auris sürveyansı ve antifungal stewardship gereksiz kullanım sınırlama direnç önleme mevcuttur.